4702
 
christenen ondertekenden het manifest
 
 
 

Beste broeder Johannes,


Sinds de breuk binnen het westerse christendom in jouw dagen is er veel gebeurd. Wat stonden rooms- katholieken en aanhangers van de Reformatie in de begintijd fel tegenover elkaar! Snoeiharde disputen en scheldpartijen maar ook het geweld van de godsdienstoorlogen. Christenen hebben andere christenen gedood. Wat hebben wij in die dagen het gelaat van Christus verduisterd.

Leerverschillen
Gelukkig is er de laatste eeuw veel ten goede gekeerd. 500 jaar na jouw geboorte zijn de scherpe randen gelukkig weggesleten. Steeds meer worden wederzijdse karikaturen bij het grof vuil gezet. Niemand ontkent dat er nog steeds leerverschillen zijn maar de meeste rooms –katholieken en reformatorische christenen beseffen dat de overeenkomsten groter zijn dan de verschillen. In de context van een massale secularisatie en ontkerstening, die in jouw tijd niet te vermoeden was, zijn christenen van verschillende tradities geroepen tot een gemeenschappelijk getuigenis omtrent Gods mensenliefde zoals die in Christus zichtbaar is geworden.

Liefde voor Heilige Schrift
Wat mij in jouw theologie positief opvalt, is de grote liefde voor de H. Schrift en dan ook de gehele Schrift dus ook het Oude Testament. Menig rooms- katholiek zou ik iets van die liefde gunnen. Want alleen door het lezen van de Schrift komen wij de heilige God van Israël op het spoor. Alleen ook door het lezen van de Schrift leren wij Christus kennen en liefhebben. In de loop van de eeuwen hebben christenen die staan in jouw traditie ook een rijke liedcultuur ontwikkeld. Gelukkig zijn ook in rooms- katholieke liedbundels een aantal van die liederen opgenomen.

Maar natuurlijk blijven er ook onderlinge meningsverschillen . Ik noem in het bestek van deze korte brief allereerst de relatie tussen Schrift en traditie maar ook het gehele cluster van vragen rond Kerk, ambten en sacramenten. Nauw daarmee verbonden is het theologisch gesprek over de verhouding tussen Eucharistie en H. Avondmaal dat tot op de dag van vandaag wordt gevoerd.

Schrift is boek van de Kerk
Broeder Johannes, als het gaat om Schrift en traditie wil ik de Schrift altijd lezen binnen de kerkgemeenschap. Wij lezen de Schrift niet als losse individuen maar als leden van de geloofsgemeenschap met een eeuwenlange traditie. Als christen sta ik op de schouders van christenen die mij zijn voorgegaan. Voor mij is de Schrift dan ook allereerst een boek van de Kerk. Ik lees en interpreteer de H. Schrift in het licht van de kerkelijke traditie. In dat kader komt ook het leergezag van paus en bisschoppen in beeld. Zonder ook maar enige afbreuk te doen aan de geloofszin van iedere gedoopte, neemt het kerkelijk leergezag een heel eigen plaats in bij het vertolken van Gods waarheid.

Paus en bisschoppen hebben, evenals de apostelen in de begintijd van de Kerk, de taak om het getuigenis van Christus te behoeden en door te geven. In kracht van de Geest voorkomt het leergezag dat de gelovigen afdwalen en worden zij dicht bij Christus gehouden. Over deze thematiek zal het debat met theologen die jou als erflater zien nog wel even doorgaan.

Sacramentaliteit
Naar mijn overtuiging, broeder in Christus, zal het theologisch gesprek vooral moeten gaan over het thema sacramentaliteit. Allerlei vragen rond Kerk, ambt en sacramenten, ook het sacrament van de Eucharistie/ H. Avondmaal, hangen daarmee samen. Misschien mag ik het toespitsen op de verschillende beleving van dat laatste sacrament. Wij beiden geloven in de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in brood en wijn. In de eeuwen voor jouw geboorte is de Kerk in dat verband gaan spreken over “ transsubstantiatie”.

Het is een term verbonden met de natuurfilosofie van Aristoteles. Nu mag filosofie ons als christenen nooit verdelen. Van belang is het kostbare, maar ook kwetsbare, geheim van de aanwezigheid van de Heer. Uiteindelijk is dat, wanneer de priester de Eucharistie celebreert, het werk van Gods Geest. Het is de Geest Die brood en wijn maakt tot het Lichaam en Bloed van Christus. Anders dan in de calvinistische traditie gaat het dan om een blijvende werkelijke tegenwoordigheid. Vandaar dat het Eucharistisch Brood wordt bewaard in het tabernakel. Kostbaar teken van de nabijheid van de Heer.

Eucharistie
Misschien mag ik ook nog kort ingaan op het offerkarakter van de Eucharistie. Iedere Eucharistie vieren wij de zelfgave, het levensoffer van Jezus in de vorm van een maaltijd. Zijn hele bestaan staat gericht op de dienst aan de Vader en aan mensen. Tijdens het laatste avondmaal heeft Christus dat centrale aspect van zijn leven in beeld gebracht. Hij deelt met zijn vrienden brood en beker als teken van zijn schenkende en vergevende liefde. De volgende dag wordt die liefde zichtbaar op het kruis. Christus wordt zo doodbloedende liefde. Het vormt de bezegeling van het nieuwe verbond tussen God en zijn volk.

Het is overigens goed te beseffen dat naar katholiek besef het offer van Christus niet wordt herhaald. Jezus, onze Hogepriester, heeft eens en voorgoed het offer gebracht ( vgl. Hebreeën 7,27). Tijdens de Eucharistie als rituele maaltijd wordt het ene offer van de Heer, in kracht van de Geest, tegenwoordig gesteld.

Beste Johannes, ik ga mijn brief afronden. Ik ben dankbaar dat jouw erfgenamen mij als rooms – katholiek bisschop niet meer zien als aanhanger van de Antichrist en dat omgekeerd ik de protestantse christenen van vandaag niet meer zie als ketters. Wij noemen elkaar van harte broeders en zusters. Vandaar dat ik deze brief dan ook met “ broeder Johannes” ben begonnen. In Christus verbonden,

+ Gerard De Korte
Bisschop van Groningen–Leeuwarden
jouw broeder in Christus

Deze fictieve brief aan Calvijn is verschenen in het theologische tijdschrift Kontekstueel van december 2008.